Królewski Klasztor w El Escorial dał początek architekturze herrerańskiej, stworzonej przez Juana de Herrerę. Został on wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Filip II wykorzystywał tę królewską rezydencję jako rodzinny grobowiec. Prace budowlane rozpoczęły się w 1563 roku pod kierownictwem Juana de Toledo. Po jego śmierci kontynuował je Juan de Herrera, który zakończył budowę w 1584 roku. Budynek został wzniesiony z granitu i jest podzielony na trzy pionowe strefy, z których centralną stanowi Dziedziniec Królów (Patio de los Reyes).
W rogach budynku znajdują się cztery wieże o wysokości 55 metrów, zwieńczone metalowymi kulami. Wśród pomieszczeń i zabudowań kompleksu znajdują się Budynki Ministerstw, Dom Urzędników (Casa de los Oficios), La Compaña, a także Skrzydło Infantów i Królowej, które połączone są ze sobą za pomocą łuków. Kościół został wzniesiony na planie krzyża greckiego, a w jego kaplicy głównej znajdują się grobowce Karola V i Filipa II. Warto również wspomnieć o bibliotece znajdującej się na drugim piętrze zachodniej fasady, która mieści w swoim wnętrzu około 45 000 druków z XV i XVI wieku. W 1971 roku obiekt został uznany za Zespół Historyczno-Artystyczny, a w 1984 roku wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Architektura tego budynku, zaprojektowanego przez Juana de Herrerę, dała początek stylowi zwanemu architekturą herrerańską (styl herreriano). Budowla o imponujących rozmiarach, o czym świadczy 15 krużganków, 13 kaplic, 86 klatek schodowych, 88 fontann, ponad 1 600 obrazów, 9 wież i 73 rzeźby.W klasztorze mieści się również Escolanía de El Escorial, jeden z najważniejszych i cieszących się najdłuższą tradycją chórów w Hiszpanii. Założony w 1567 roku z rozkazu Filipa II, zespół składa się z 45 chłopięcych i młodzieżowych śpiewaków.Muzea malarstwa i architekturyPo dziesięciu latach przerwy związanej z pracami renowacyjnymi, w 2026 roku ponownie otwierają się Muzea Malarstwa i Architektury Królewskiego Klasztoru San Lorenzo w El Escorial. Z okazji ponownego otwarcia oba muzea można zwiedzać bezpłatnie, bez konieczności nabycia biletu wstępu do klasztoru, do 31 grudnia 2026 roku. W Muzeum Malarstwa można obejrzeć około stu dzieł wybitnych mistrzów szkół włoskiej, flamandzkiej i hiszpańskiej, takich jak Tycjan, Tintoretto, Paolo Veronese, Van der Weyden, Luca Giordano czy José de Ribera, by wymienić tylko kilku. Muzeum Architektury pozwala zrozumieć kluczowe aspekty projektu i budowy klasztoru, dzięki którym kompleks ten stał się jednym z największych przedsięwzięć architektonicznych epoki nowożytnej i wzorem do naśladowania zarówno w Hiszpanii, jak i poza jej granicami.
